Interview Rudolf Bak: Meer regie van bovenaf is dringend gewenst

Magazines | Oost-Gelderland Business nr 1 2018



Grote regionale verschillen op kantorenmarkt


Als dataleverancier en marktanalist is Rudolf Bak een vaste waarde voor de Nederlandse vastgoedsector. Zijn heilige graal bestaat uit een database met alle objecten, mutaties en transacties. Deze gegevens vormen een feitelijke basis voor inzicht in actuele en toekomstige ontwikkelingen. “Trends zijn goed te duiden maar het gebrek aan transparantie maakt het kwantificeren ervan lastig.”

TEKST HANS HAJÉE FOTO ROLF VAN KOPPEN

Rudolf Bak heeft ruim dertig jaar ervaring als marktonderzoeker. Hij was werkzaam bij makelaars, een vastgoedbelegger en onderzoeksbureaus. Negen jaar geleden vestigde hij zich als zelfstandig analist en adviseur. Onder meer stelt Bak voor NVM Business jaarlijks Kantoren in Cijfers op, een uitgave vol statistische gegevens over de Nederlandse kantorenmarkt.

Veldwerk


Bak beschikt over een bestand met alle Nederlandse kantoorgebouwen. Deze database is in tientallen jaren opgebouwd en wordt continu geactualiseerd. “Zijn er tegenwoordig tal van digitale bronnen, vroeger was het letterlijk veldwerk. Ik heb talloze ritten door Nederland gemaakt om te kijken wat nieuw werd gebouwd.” Naast kantoren brengt Bak bedrijfspanden, logistiek vastgoed, winkels, winkelcentra, hotels en woningcomplexen in kaart. Hij registreert wat gesloopt wordt of een andere bestemming krijgt. Ook beleggingstransacties worden gemonitord.

Naar eer en geweten


Ondanks alle beschikbare informatie is de transparantie in de vastgoedmarkt volgens Bak zeker niet toegenomen. “Er zijn veel gegevens maar de kwaliteit ervan laat te wensen over. Zo zijn de werkelijke huurprijzen lang niet altijd bekend. Ook over het behaalde rendement zijn partijen terughoudend. Dat bemoeilijkt een exacte analyse, met name voor taxateurs.” Het gebrek aan transparantie maakt ook Baks werk er niet eenvoudiger op. “Trends zijn goed te duiden maar het kwantificeren ervan is lastig. Dat neemt niet weg dat ik naar eer en geweten een bijdrage lever aan het noodzakelijke inzicht in de markt.”

Spekkopers en schaars aanbod


Over 2017 inventariseerde Bak een opname van 1,13 miljoen m2 kantoorruimte. Het betreft hier de vrije markt, exclusief eigen bouw. “Het jaar daarvoor was het een fractie meer. De totale leegstand daalde verder, van 7,6 naar 6,7 miljoen m2.” Door de hoge opname en het dalende aanbod ligt een stijging van de huurprijs in de lijn der verwachting. “Gemiddeld is dat echter amper het geval. Belangrijke kanttekening daarbij: landelijk zijn er grote verschillen in animo, opname en prijs. In Noord-Nederland is de leegstand nog altijd fors. Wil je daar huren dan ben je spekkoper. In Amsterdam daarentegen is kwalitatief aanbod zeer schaars; dat uit zich in hogere huurprijzen.”

Roepen in de woestijn


Al jaren geleden waarschuwde Bak voor een dreigend tekort aan hoogwaardige kantoorruimte op gewilde locaties. “Als men dan wees op de enorme leegstand voelde ik me vaak een roepende in de woestijn. Veel aanbod is echter sterk verouderd. Het voldoet niet aan de actuele eisen of ligt op een verkeerde locatie. Renoveren is lang niet altijd rendabel, bijvoorbeeld door een ongunstige indeling. En de afgelopen jaren is amper nieuw gebouwd. Nu de economie aantrekt, ontstaat op sommige plaatsen een tekort.” De markt vraagt om meer dynamiek. “Zo hanteert Amsterdam een limiet van twee gebouwen per jaar. Dat is te restrictief en belemmert een gezonde situatie.”

Laaghangend fruit raakt op


Herbestemming heeft sterk bijgedragen aan een daling van de leegstand. “Onder meer steden als Nieuwegein en Eindhoven zijn hier zeer succesvol mee. Vorig jaar werd in Nederland zo’n 930.000 m2 aan de voorraad onttrokken door sloop maar vooral herbestemming, meestal als woonruimte.” In 2016 was dat nog 1,2 miljoen m2. “Al blijft de vraag naar woningen groot, kantoren worden steeds duurder. Dit maakt herbestemming minder snel rendabel. Daarbij komt dat het laaghangend fruit – gebouwen die door ligging en indeling relatief eenvoudig om te vormen zijn tot woningen – langzamerhand opraakt. Soms is sloop en nieuwbouw een optie. Bijvoorbeeld in Diemen en Hoofddorp gebeurt dit grootschalig.”

15 miljard euro


In de zoektocht naar rendement zijn “stenen” zeer populair. “Bij directe beleggingen in commercieel en niet-commercieel vastgoed ging het vorig jaar om 15 miljard euro,” weet Bak. Een enorm bedrag. “Na jarenlange terughoudendheid beginnen ook Nederlandse partijen zich weer te roeren. De markt wordt echter gedomineerd door buitenlandse beleggers, vooral uit Duitsland en de Angelsaksische landen. Door het grote animo stijgen de prijzen snel. Bij sommige transacties heb ik de indruk dat teveel risico wordt genomen. Kanttekening is wel dat minder zwaar wordt gefinancierd dan in het verleden. Wijs geworden door de crisis zijn financiers terughoudender en ligt de loantovalue lager. Beleggers zijn daardoor minder kwetsbaar dan voorheen.”

Zure appel


In 2023 moeten alle kantoren verplicht beschikken over minimaal Energielabel C. Bak verwacht dat deze overheidsmaatregel veel impact zal hebben. “Voor kantoren op gewilde locaties zijn de benodigde investeringen prima op te brengen. Maar wat zijn de gevolgen voor verouderde kantoren in krimpgebieden die al jarenlang leegstaan? De eigenaar moet extra investeren maar het is allesbehalve zeker dat zich binnen afzienbare termijn een huurder aandient.” Bij kansarme kantoren kan de verplichte verduurzaming een beslissing forceren: investeren, slopen of afstoten. “Eigenaren moeten door de zure appel heen bijten.”
Leeft het verplichte energielabel C al? “Ik heb de indruk dat veel partijen de kwestie voor zich uitschuiven. Niet verstandig, want ook financiers zoals banken gaan druk uitoefenen. Herfinanciering van kantoren die niet over het vereiste label beschikken, is straks niet meer mogelijk.”

Botsende culturen


Bak constateert een moeizame relatie tussen overheden en de vastgoedsector. “Culturen botsen regelmatig. Mede door de vastgoedaffaires kijken overheden vaak met terughoudendheid en wantrouwen naar de sector. Wellicht deels begrijpelijk, maar het is contraproductief. Veel gemeenten willen bepaalde zaken afdwingen. Soms ligt hieraan wensdenken ten grondslag, bijvoorbeeld bij het restrictieve nieuwbouwbeleid in Amsterdam. De vastgoedsector ziet de overheid het liefst in een faciliterende rol, mét een duidelijke visie.”
In dat verband pleit Bak voor meer centrale regie. “Ruimtelijke ordening is gedecentraliseerd naar provincies en gemeenten. Een overall beleid, een nationaal plan voor de ruimte ontbreekt. Jammer, want de afstemming tussen gemeenten en provincies is niet altijd optimaal. Als gevolg van de crisis zijn veel woningbouwplannen geschrapt. Het kost tijd om deze procedureel weer in gang te zetten. En als de woningen straks op de markt komen, kan het goed zijn dat we alweer in een andere fase van de cyclus zitten. Om slagvaardiger te kunnen opereren, is meer regie van bovenaf dringend gewenst.”

Oost-Gelderland Business nr 1 2018

» Coverstory NED fire & security: altijd een gerust gevoel
» ASB: veiligheid en gezondheid voorop
» Goede plaagdierbeheersing werkt kostenbesparend
» Interview Rudolf Bak: Meer regie van bovenaf is dringend gewenst
» Asbestsanering: vertrouwen in plaats van angst creëren
» Riool heeft onderhoud nodig
» Regiodirecteur Michiel Cusell Arriva: Sociaal ondernemen doe je samen
» Bach Vitaliteitscoaching: een vertrouwde steun in de rug
» Column at.groep: jobcoachen is als jongleren
» Column SDOA: willen veranderen en ontwikkelen is van beide kanten nodig
» Column Lijstenmakerij Martin: de talenten
» Wies Bol: de mens op handen dragen
» Special Olympics Nationale Spelen Achterhoek 2018: De hele Achterhoek wil een bijdrage leveren
» Achterhoekse scholen voor Praktijkonderwijs: "Onze leerlingen zorgen voor een goede sfeer"
» VNO-NCW Midden: hulp voor ondernemers bij voorbereiden Brexit
» Jong Management Achterhoek: al 170 jaar bezems en borstels uit Aalten
» ROS Regiemanagement over bedrijfsoverdracht
» GDPR-compliant in zes stappen: doe jij het wel veilig
» Hedan Telecom ? ICT: gelegenheid maakt de hacker
» Van Veen Advocaten: privacyrecht op werkvloer draait om bewustwording
» Contentvisie: Durf te luisteren en daarna te leren!
» Achterhoek Agenda 2020: stevige samenwerking technisch onderwijs en bedrijfsleven
» Beenen: innovator in productie-efficiency
» Ad Hoc Data: Nooit meer met hagel schieten
» Business Flitsen - Nick Tibben vennoot bij Stolwijk KennisNetwerk - Project ZomerOndernemer
Lees volledige uitgave online